![](https://akme.uz/bahor-qaytsaydi-yana/2023/11/shutterstock_1845125221-1.jpg)
Shaxs tushunchasiga turlicha ta’rif berish mumkin. Eng mashhur ta’riflardan biri shundaki, shaxsiyat turli xil ruhiy xususiyatlar to’plami sifatida qaraladi: fikrlash, xatti-harakatlar va insonni ajratib turadigan his-tuyg’ular. Bundan tashqari, ko’plab turli xil shaxsiyat nazariyalari mavjud.
![](https://blog.wikium.ru/wp-content/uploads/2021/01/shutterstock_172366430-1024x683.jpg)
Inson shaxsiyatining rivojlanishiga nima ta’sir qiladi?
Shaxsning rivojlanishiga nima ta’sir qilishi haqidagi nazariyalar juda xilma-xildir. Masalan, genlar hisobga olinadi: shaxsiyatning ma’lum xususiyatlarini rivojlantirish tendentsiyasi irsiy genetik materialda yozilishi mumkin, deb ishoniladi. Biroq, genlar, albatta, inson qanday inson bo’lishini belgilaydigan yagona omil emas.
Atrof-muhit ham shaxsning rivojlanishiga sezilarli ta’sir ko’rsatadi: oila, yaqin odamlar, do’stlar va inson duch keladigan boshqa bir qator tashqi omillar.
Shaxsning ba’zi biologik determinantlari – uning asab tizimining tuzilishi va faoliyati haqida unutmasligimiz kerak. Testosteron kabi gormonal omillarni ham hisobga olish kerak: asosiy erkak jinsiy gormoni jinsiy aloqa, ijtimoiy aloqalarga moyillik va impulsivlik kabi xususiyatlarga ta’sir qilishi mumkin.
Insonning shaxsiyati u tug’ilgan paytdan boshlab shakllana boshlaydi. Insonning o’ziga xos munosabatlari va psixologik xususiyatlarining rivojlanishining tugashi taxminan 20 yoshda sodir bo’ladi.
Shaxsiyat nazariyasi nima?
Psixologik nuqtai nazardan shaxsiyat turli mutaxassislarni qiziqtiradigan mavzu bo’lib kelgan – ko’plab olimlar inson psixikasining ushbu jihatini tahlil qilishgan va keyingi tadqiqotlar hali ham davom etmoqda. Bugungi kunda shaxsning bir nechta asosiy nazariyalari va ularning barqaror tasnifi mavjud.
Psixodinamik nazariya
Psixodinamik nazariya – bu inson faoliyatida ongsiz harakatlarning ahamiyatini ta’kidlaydigan psixologik nazariyalar to’plami. Ushbu yondashuv bolalik tajribasi kattalar shaxsiyati va munosabatlarining asosi ekanligini taxmin qiladi. Bu nazariya Freydning psixoanalitik nazariyalaridan kelib chiqadi va uning g‘oyalariga asoslangan barcha nazariyalarni o‘z ichiga oladi. Freydning fikriga ko’ra, shaxsiyat birinchi navbatda hayot davomida sodir bo’lgan voqealar natijasida shakllanadi.
Analitik nazariya
Bu nazariya shuni ko’rsatadiki, bizning psixikamiz inson turlarining to’plangan tajribalari mahsulidir. Biz Karl Yungga arxetiplar (tashqi dunyo bilan aloqada bo’lgan odamlar tomonidan to’plangan tajribalar) tushunchasiga qarzdormiz, bu insonning shaxsiy tarixi, maqsadlari va motivatsiyasi bilan birgalikda uning xatti-harakatlarini belgilaydi. U shaxsni uch darajada tavsiflagan: